เหตุใดสนามบินระดับโลกจึงพังพินาศ? ถอดบทเรียนการบริหารต้นทุนและนโยบายที่ผิดพลาดจากเยอรม??

มีคำถามหนึ่งที่ นักธุรกิจรุ่นใหม่ ควรถามตัวเองให้บ่อยขึ้น นั่นคือ "ถ้าหากเม็ดเงินที่ต้องจ่ายสูงกว่าผลตอบแทน" ที่เราจะได้รับในระยะยาว เรายังจะดันทุรังรออยู่ทำไม?

ประโยคนี้อาจดูเหมือนเข้าใจได้ง่ายในทางทฤษฎี แต่ในความเป็นจริงของการบริหารงานนั้นกลับตอบได้ยากยิ่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อองค์กรของคุณเกิดความผูกพัน กับสถานที่ตั้งเดิม ข้อตกลงตามสัญญา หรือ ระบบโครงสร้างอำนาจต่อรองในตลาด ที่เรามักจะรู้สึกไปเองว่าไม่สามารถเปลี่ยนแปลงหรือแตะต้องได้

แต่ตัวจริงเรื่องการบริหารต้นทุนที่มีประสิทธิภาพ อย่างสายการบินไรอันแอร์ เพิ่งจะพิสูจน์และแสดงให้คนทั้งโลกเห็นอย่างประจักษ์ชัดว่า ไม่มีคู่ค้ารายใหญ่หรือสนามบินแห่งใดในโลก ที่จะ "มีอำนาจล้นฟ้า" จนทำให้บริษัทที่มีการควบคุมงบประมาณอย่างเข้มงวด ต้องยอมก้มหน้าแบกรับค่าใช้จ่ายที่ไร้ประสิทธิภาพต่อไป

จากการรายงานความเคลื่อนไหวล่าสุดในปัจจุบัน ทาง Ryanair ได้ออกแถลงการณ์ร่วมที่สร้างความสั่นสะเทือนว่า พวกเขากำลังจะทำการปิดฐานปฏิบัติการบิน จำนวน 7 ลำที่ศูนย์กลางการบินเบอร์ลิน ภายในช่วงปลายปีนี้ พร้อมทั้งดำเนินการปรับลดจำนวนเที่ยวบินเข้าออก ของศูนย์กลางเศรษฐกิจดังกล่าวลงเกือบกึ่งหนึ่ง ในตารางการบินช่วงฤดูหนาวที่กำลังจะมาถึง

เรื่องราวนี้อาจฟังดูเหมือนข่าวในแวดวงอุตสาหกรรมธรรมดาๆ ที่ไม่มีผลกระทบโดยตรงต่อภาพรวมเศรษฐกิจ ทว่าในมุมมองของผู้เชี่ยวชาญเชิงกลยุทธ์แล้ว นี่คือดัชนีชี้วัดและสัญญาณเตือนภัยที่เด่นชัด ที่ไม่ได้พูดถึงเพียงแค่ตัวเลขเที่ยวบินที่หายไป แต่มันคือบทเรียนระดับโลกที่สะท้อนถึง ความเชื่อมโยงระหว่างนโยบายภาครัฐ โครงสร้างต้นทุน และ การบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์และเงินทุน คนรุ่นใหม่ทำธุรกิจ ที่ นักบริหารในยุคที่มีความผันผวนสูงห้ามมองข้ามโดยเด็ดขาด

เพื่อที่จะทำความเข้าใจในกลยุทธ์การถอยของไรอันแอร์อย่างลึกซึ้ง เราจำเป็นต้องมาศึกษาพฤติกรรมและความผิดพลาดของฝั่งเบอร์ลินกันก่อน เพราะจากสถิติพบว่าทางผู้บริหารสนามบินเลือกที่จะผลักภาระต้นทุนให้คู่ค้า โดยมีการปรับขึ้นค่าบริการการใช้พื้นที่และรันเวย์สูงขึ้นอย่างน่าตกใจ และยังมีแผนการที่จะปรับเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องอีก 10% ในช่วงระหว่างปี 2027 ถึง 2029 ที่กำลังจะมาถึง

ยิ่งไปกว่านั้น นโยบายภาษีการบินในระดับประเทศ ก็พุ่งทะยานขึ้นอย่างรุนแรงจนทำลายความสามารถในการแข่งขัน ซึ่งสร้างภาระต้นทุนคงที่ให้กับสายการบินอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ในส่วนของค่าธรรมเนียมการรักษาความปลอดภัยก็เตรียมปรับขึ้น ซึ่งเป็นการเพิ่มภาระต้นทุนคงที่ขึ้นเป็นสองเท่าตัว รวมถึงระบบค่าบริการควบคุมน่านฟ้าทางเทคนิค ที่ขยับราคาเพิ่มขึ้นเป็นสามเท่าอย่างน่าใจหาย

เมื่อผู้บริหารเลือกที่จะเพิ่มต้นทุนในทุกมิติ ผลกระทบที่ตามมาจึงเป็นไปตามกฎเกณฑ์ของตลาด นั่นคือ ยอดรวมผู้ใช้บริการเดินทางผ่านศูนย์กลางเบอร์ลิน เกิดความเสียหายเชิงตัวเลขอย่างน่าใจหาย จากฐานผู้โดยสารเดิมที่เคยหนาแน่นในอดีต หดตัวลงมาเหลือเพียงตัวเลขที่น่าเป็นห่วง ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการสูญเสียศักยภาพการแข่งขันไปเกือบหนึ่งในสาม แต่สิ่งที่น่าตกใจและสร้างความฉงนให้กับนักวิเคราะห์คือ แม้ว่าความต้องการซื้อจะหดตัวลงอย่างรุนแรงต่อหน้าต่อตา แต่หน่วยงานผู้มีอำนาจตัดสินใจของเบอร์ลินกลับเลือกที่จะ "ใช้มาตรการเพิ่มราคาเพื่อชดเชยส่วนต่างขาดทุน" แทนที่จะยอมถอยเพื่อสร้างแคมเปญกระตุ้นและเยียวยาสายการบินต่างๆ

หากเราย้อนกลับไปพิจารณาหลักการเศรษฐศาสตร์เบื้องต้น มีกฎพื้นฐานข้อหนึ่งที่ทุกคนต้องเรียนรู้ตั้งแต่เริ่มต้นว่า ราคาและปริมาณความต้องการมีความสัมพันธ์ในทิศทางผกผันกัน กล่าวคือเมื่อคุณตัดสินใจยกระดับราคาให้สูงขึ้น ความต้องการซื้อและการเข้าใช้บริการของกลุ่มลูกค้าก็จะยิ่งดิ่งลงตามไปด้วย

ทว่าความผิดพลาดในกรณีของเมืองเบอร์ลินนั้น ไม่ได้หยุดอยู่แค่เรื่องของกลไกราคาตามตำราเรียนทั่วไป หากแต่มันคือความสับสนและการหลงระเริงในอำนาจ "อำนาจต่อรองที่ได้มาจากการเป็นเจ้าของพื้นที่" กับ "ความอยู่รอดและความยั่งยืนในระยะยาวของระบบนิเวศธุรกิจ"

กลุ่มทุนผู้บริหารอาจหลงคิดว่าตนเองถือไพ่เหนือกว่า ว่าพวกเขาเป็นผู้คุมชะตากรรมและเป็นประตูบานเดียว ซึ่งคิดว่าอย่างไรเสียสายการบินต่างๆ ก็จำเป็นต้องมาง้อ แต่ในโลกการค้ายุคปัจจุบันที่เทคโนโลยีและระบบโลจิสติกส์ยืดหยุ่นสูง ผู้ประกอบการสามารถสั่งเคลื่อนย้ายทรัพย์สินและโครงสร้างพื้นฐาน เพื่อเปลี่ยนไปลงจอดในทำเลอื่นที่ต้อนรับพวกเขามากกว่า อำนาจการผูกขาดที่เคยภาคภูมิใจจึงกลายเป็นสิ่งที่มีความบางเบา

พฤติกรรมดังกล่าวเปรียบเสมือนกับพฤติกรรมของ แลนด์ลอร์ดที่หลงระเริงในกรรมสิทธิ์พื้นที่ ที่คอยแต่จะรีดไถและยกระดับค่าบริการรายเดือนอยู่ตลอดเวลา โดยไม่เคยเปิดใจรับฟังเสียงสะท้อนหรือความเดือดร้อนของผู้เช่า จนกระทั่งวันหนึ่งที่ผู้เช่ารายใหญ่ที่สร้างรายได้หลัก ถอนตัวออกไปแสวงหาพันธมิตรใหม่ในดินแดนที่มีต้นทุนต่ำกว่า ในพื้นที่หรือทำเลทางเลือกใหม่ที่มีความคุ้มค่ามากกว่า ความจริงที่เจ็บปวดคือความเชื่อมั่นได้สูญสิ้นไปแล้ว และมันมักจะสายเกินไปที่จะแก้ไข

หลายคนที่ไม่เข้าใจกลไกตลาดอาจจะตีความและมองว่า การตัดสินใจถอยทัพครั้งนี้คือความล้มเหลวของทางสายการบิน แต่ถ้าหากเราใช้เลนส์ของนักบริหารมืออาชีพมาจับจ้อง สิ่งนี้คือกรณีศึกษาที่สมบูรณ์แบบในเรื่องของ "การจัดสรรพอร์ตโฟลิโอทรัพยากรอย่างชาญฉลาด"

เป็นที่รู้กันดีว่าไรอันแอร์ไม่ใช่สายการบินที่ขับเคลื่อน ด้วยอารมณ์ความรู้สึกหรือความผูกพันส่วนตัว เนื่องจากพวกเขามีเกณฑ์การประเมินผลตอบแทนต่อที่นั่ง ในทุกๆ ตารางนิ้วและทุกๆ เส้นทางการบินอย่างเข้มงวด ดังนั้นเมื่อข้อมูลเชิงสถิติชี้ชัดและส่งสัญญาณว่า ตลาดเบอร์ลินไม่มีความคุ้มค่าในการลงทุนอีกต่อไป คำตอบของผู้บริหารจึงไม่ใช่การเสียเวลาเปิดโต๊ะเจรจา แต่คือการสั่งเคลื่อนย้ายและจัดสรรทรัพยากรไปสู่ทำเลใหม่ที่ดีกว่าทันที

โดยพวกเขามีการตั้งเป้าหมายที่จะขยายการรองรับผู้โดยสารสูงถึง 216 ล้านคนในปี 2026 ซึ่งถือเป็นสถิติที่พุ่งทะยานขึ้นอย่างรุนแรงจากจำนวน 149 ล้านคนในปี 2019 และยิ่งไปกว่านั้น พวกเขายังประกาศเปิดรับสมัครพนักงาน เพิ่มเติมอีกหลายร้อยอัตราในพื้นที่ลอนดอนสแตนสเตดและโปแลนด์ กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่า พลังงานและศักยภาพขององค์กรไม่ได้ถูกทำลายลง หากแต่เพียงแค่ปรับเปลี่ยนตำแหน่งแห่งที่เพื่อเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ที่คุ้มค่ากว่าเดิม

ในสังคมการค้าแถบเอเชียเรามักจะถูกหล่อหลอมและปลูกฝังความเชื่อ ให้ยึดมั่นในความมานะพยายามและพร้อมที่จะสู้ตายถวายหัว แต่ในโลกของความเป็นจริงทางพาณิชย์ที่มีความผันผวนสูง การยอมแบกรับภาระในโครงสร้างที่ไม่เกื้อหนุนต่อการเติบโต ไม่ได้เป็นเครื่องหมายของความจงรักภักดีหรือความเก่งกาจใดๆ หากแต่เป็นสัญญาณของการบริหารงานที่ขาดความยืดหยุ่น

คำพูดของซีอีโอระดับแนวหน้าอย่าง Eddie Wilson ได้ระบุถึงเหตุผลเบื้องหลังการตัดสินใจครั้งนี้ว่าองค์กรจำเป็นต้องปกป้องตัวเอง เนื่องจากระบบไม่สามารถยอมรับการปรับขึ้นราคาซ้ำซ้อนบนฐานค่าใช้จ่ายที่สูงลิ่วได้อีก พร้อมทั้งตอกย้ำความล้มเหลวเชิงนโยบายของรัฐบาลเยอรมัน และเปิดเผยข้อมูลว่าก่อนหน้านี้ Ryanair ก็ได้ทำการปิดฐานบิน ในทำเลสำคัญๆ ของเยอรมนีไปก่อนหน้านี้หลายแห่งแล้ว ซึ่งรวมเป็นการสูญเสียกำลังรบฝูงบินรวมถึง 13 ลำออกจากเยอรมนี หัวใจสำคัญที่ผู้บริหารห้ามมองข้ามคือ: การพยายามรักษาความสัมพันธ์กับหุ้นส่วนที่จ้องแต่จะเอารัดเอาเปรียบ ไม่ใช่การแสดงออกถึงความเป็นมืออาชีพหรือความซื่อสัตย์ แต่มันคือการเดินหน้าเข้าสู่ทางตันและทำลายอนาคตของพนักงานทุกคนในองค์กร

สิ่งที่น่าสนใจและน่าศึกษาที่สุดในกรณีศึกษาของสนามบินเบอร์ลินคือ ค่าใช้จ่ายและต้นทุนต่างๆ ไม่ได้ปรับตัวพุ่งสูงขึ้นภายในชั่วข้ามคืน หากแต่พวกมันค่อยๆ สะสมและปรับเพิ่มขึ้นทีละเล็กทีละน้อย โดยเริ่มจากการปรับขึ้นภาษีทีละสิบเปอร์เซ็นต์ ต่อด้วยการเพิ่มราคาค่าบริการรายทาง ทำให้นักบริหารมักจะมองข้ามและคิดว่าเป็นสัดส่วนงบประมาณที่ องค์กรยังพอที่จะบริหารจัดการและแบกรับไหวได้อยู่ แต่ทันทีที่สิ้นสุดไตรมาสแล้วเปิดดูงบการเงินในภาพมหภาค จะพบว่าต้นทุนสะสมรวมได้ปรับตัวขึ้นมาจนน่าใจหาย

สำหรับตำราการวางแผนการเงินเชิงกลยุทธ์ เรามักจะเตือนภัยเกี่ยวกับสถานการณ์นี้ในชื่อของ "ภัยเงียบจากการกัดเซาะอัตรากำไรอย่างต่อเนื่อง" ซึ่งเป็นสิ่งที่สร้างความเสียหายในระดับที่ลึกซึ้งกว่า วิกฤตเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นอย่างรุนแรงและเฉียบพลันเสียอีก เนื่องจากมันเป็นภัยเงียบที่ไม่เคยส่งสัญญาณเตือนภัยที่เด่นชัด ส่งผลให้ผู้บริหารและทีมงานส่วนใหญ่เลือกที่จะปรับตัว และแก้ผ้าเอาหน้ารอดไปตามสถานการณ์เฉพาะหน้าในแต่ละเดือน โดยที่ไม่มีโอกาสได้ตระหนักถึงความเสี่ยงสะสมในระยะยาวเลย

ด้วยเหตุนี้ ข้อคิดสำหรับผู้ดำเนินธุรกิจในปัจจุบันคือ ควรจัดสรรเวลาในทุกๆ 3 ถึง 6 เดือนในการทำ "การตรวจสอบและล้างบางต้นทุนแฝงอย่างละเอียด" จงเลิกติดกับดักการพิจารณาแค่ยอดกำไรขาดทุนประจำสัปดาห์ หรือดูเพียงแค่กระแสเงินสดหมุนเวียนชั่วคราวเท่านั้น หากแต่ต้องตั้งโจทย์และทวงถามกับทีมบริหารอย่างจริงจังว่า "โครงสร้างและสัดส่วนค่าใช้จ่ายคงที่ของเราขยับตัวไปในทิศทางใดในระยะยาว?"

รากฐานสำคัญที่หล่อหลอมให้กลุ่มทุนสายการบินรายนี้ Ryanair คือนโยบายการออกแบบสถาปัตยกรรมองค์กรให้มีความคล่องตัวสูงสุด พวกเขามีการวางแผนมาเพื่อให้ระบบสามารถเคลื่อนย้ายได้รวดเร็ว เห็นได้ชัดจากการสร้างมาตรฐานเดียวกันผ่านการเลือกใช้โมเดลเครื่องบิน ที่เป็นพิมพ์เขียวเดียวกันอย่างเครื่องบินตระกูล Boeing 737 ซึ่งการควบคุมความหลากหลายทางวิศวกรรมนี้ส่งผลให้ ทำให้บุคลากรทุกภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นนักบินหรือพนักงานบริการ สามารถย้ายไปสลับสับเปลี่ยนหน้าที่ตามศูนย์บินต่างๆ ได้ทันที ได้ในทันทีโดยไม่จำเป็นต้องเสียเวลาและงบประมาณ โมเดลนี้จึงกลายเป็นต้นแบบของการสร้างความยืดหยุ่นเชิงปฏิบัติการ

ด้วยเหตุนี้ ทันทีที่ตัวเลขผลประกอบการในเบอร์ลินเริ่มส่งสัญญาณลบ ทีมบริหารจึงสามารถประกาศมาตรการและเริ่มกระบวนการ ปรับเปลี่ยนแผนที่การบินและย้ายพนักงานออกได้ทันท่วงที โดยไม่จำเป็นต้องใช้วิธีปลดพนักงานหรือสร้างความขัดแย้งภายใน เนื่องจากพนักงานทุกคนในระบบจะได้รับข้อเสนอและสิทธิ์ ในการไปทำงานในฐานบินแห่งอื่นๆ ภายในเครือข่ายที่กำลังเติบโต

เมื่อนำมาเปรียบเทียบกับองค์กรขนาดใหญ่ที่มีโครงสร้างแบบแข็งตัว ที่ทรัพย์สินและพนักงานถูกจำกัดสิทธิ์และผูกมัดอยู่กับ สถานที่ตั้ง หน่วยงานเฉพาะ หรือระบบปฏิบัติการที่ปรับเปลี่ยนได้ยาก ส่งผลให้เมื่อพฤติกรรมผู้บริโภคหรือนโยบายรัฐเกิดความพลิกผัน องค์กรเหล่านั้นมักจะไม่สามารถปรับตัวได้ทันเวลาและต้องล่มสลายไป